Nederlandse netcongestie dwingt bedrijven tot actie nu Den Haag crisiswet uitsluit

Netcongestie in Nederland is niet langer slechts een technische belemmering: het vormt inmiddels een directe bedreiging voor de Nederlandse economie, woningbouw en de energietransitie. Dit wordt onderstreept door VNO-NCW Brabant Zeeland en VNO-NCW Midden in hun [dringende brief aan Jo‑Annes de Bat](https://www.vno-ncwmidden.nl/zonder-crisisaanpak-dreigt-nederland-op-slot-te-gaan/), staatssecretaris voor Klimaat en Groene Groei, van 15 mei. De brief markeert een kantelpunt in het publieke en politieke debat over netcongestie en heeft directe gevolgen voor bedrijven met uitbreidingsplannen.

Nu of nooit

Ondernemersorganisaties stellen dat Den Haag de ernst van de situatie nog steeds niet volledig heeft doorgrond. Hun urgentie is niet ongegrond. Vanaf juli zijn er in een deel van de provincie Utrecht geen nieuwe aansluitingen meer mogelijk op het verzadigde elektriciteitsnet. Bedrijven of bewoners die een nieuwe of zwaardere aansluiting wensen, komen op een wachtlijst. De brief laat over de urgentie geen misverstand bestaan: “Niet na nieuwe onderzoeken of extra rondetafelgesprekken. Maar nu.”

De geografische reikwijdte van de dreiging is aanzienlijk. De organisaties willen koste wat het kost voorkomen dat deze situatie ook in andere economische regio’s ontstaat: verstopping in regio’s zoals Brainport Eindhoven raakt het hart van de Nederlandse hightech- en maakindustrie, waar de machines voor de mondiale chipindustrie worden gemaakt. Tegelijkertijd werken chemische en energiebedrijven in Brabant en Zeeland aan de verduurzaming van de industrie, en is een groot deel van de logistiek waar de Nederlandse economie op draait daar gevestigd.

Beleidsvoorstellen

De dringende brief bevat een samenhangend pakket beleidsmaatregelen voor de overheid. Deze voorstellen omvatten onder meer het actief opsporen van beschikbare transportcapaciteit op het net voor grootverbruikers en het per direct invoeren van noodwetgeving om de netuitbreiding sneller te laten verlopen. Ondernemersorganisaties pleiten ook voor concrete maatregelen om vraag en aanbod beter op elkaar af te stemmen: bijvoorbeeld door het differentiëren van elektriciteitstarieven voor consumenten en bedrijven zodat het elektriciteitsverbruik beter wordt gespreid, en door het gebruik van batterijen te stimuleren.

Tot slot dringen zij aan op transparantie van de netbeheerders: zij roepen hen op om data en andere informatie te delen over de daadwerkelijk beschikbare transportcapaciteit en het vermogen op hoogspanningsstations, zodat bedrijven en gemeenten gerichte investeringen kunnen doen in maatregelen die relevant zijn voor hun situatie.

Reactie van De Bat

De Bat erkent in zijn [reactie bij BNR Nieuwsradio op de werkgeversbrief](https://www.bnr.nl/nieuws/nieuws-politiek/10601143/crisiswet-lost-probleem-echt-niet-op-zegt-staatssecretaris-na-brandbrief-werkgevers) dat er sprake is van “een crisis” en zegt niet verrast te zijn dat ondernemers opnieuw aan de bel trekken. Hij wijst crisiswetgeving echter af als oplossing en geeft de voorkeur aan praktische versnelling: de elektriciteitsinfrastructuur zal sneller worden aangelegd en bepaalde fasen in de rechtsbescherming van omwonenden zullen worden geschrapt.

Ook opent hij de deur voor inbreng vanuit het bedrijfsleven: “We willen alles doen wat nodig is. Als ondernemers regels tegenkomen die versnelling in de weg staan, hoor ik graag welke regels dat zijn en dan schaffen we ze af.” Ook wil hij geïnformeerd worden als bedrijven met “creatieve oplossingen” komen die niet kunnen worden gerealiseerd vanwege beperkingen bij netbeheerders.

Nu handelen

Netverzwaring is noodzakelijk, maar kost tijd: nieuwe hoogspanningsstations, ondergrondse kabels en transformatoren vergen gemiddeld vijf tot tien jaar van planvorming tot ingebruikname. Wachten op het net is geen werkbare strategie. Wel zijn er concrete maatregelen die ondernemers los van de netbeheerder kunnen nemen, zoals de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) onlangs ook heeft benadrukt in haar [wegwijzer netcongestie voor ondernemers](https://www.rvo.nl/onderwerpen/netcongestie/wegwijzer-netcongestie-ondernemers).

Energieprofiel

Een praktisch startpunt is een overzicht van het huidige energieprofiel van het bedrijf. Dit kan bijvoorbeeld door verbruiksdata op te vragen bij de meetverantwoordelijke partij of door een installateur het verbruik en de opwekking te laten analyseren om vast te stellen waar energie kan worden bespaard en welke maatregelen nodig zijn. Dit vormt de basis voor alle verdere beslissingen.

Vraagsturing

Load shifting, of vraagrespons, betekent het bewust verschuiven van het energieverbruik naar momenten waarop het net minder zwaar wordt belast. In de praktijk kan dit inhouden dat de tijden waarop installaties en processen draaien, worden aangepast via een energiemanagementsysteem: bijvoorbeeld door installaties en machines na elkaar in plaats van tegelijk op te starten. Het omvat ook het tijdelijk uitschakelen van energie-intensieve processen om pieken op de aansluiting te verminderen.

Een energiemanagementsysteem (EMS) zorgt voor voortdurende optimalisatie van het energieverbruik door bij te sturen op basis van netbelasting en energieprijzen. Dynamische capaciteitsbewaking voorkomt dat een bedrijf zijn gecontracteerde transportcapaciteit overschrijdt en zo boetes van de netbeheerder riskeert.

Batterijopslag

Voor de meeste kleine en middelgrote ondernemingen (mkb) is een bedrijfsbatterij de meest directe en praktisch inzetbare oplossing voor netcongestie: geen wachtlijst bij de netbeheerder, geen aanpassing van bedrijfsprocessen en direct effect. De kern van de oplossing is “peak shaving”: de batterij laadt op in perioden waarin het net rustig is en energieprijzen laag zijn, bijvoorbeeld ’s nachts of midden op de dag wanneer er veel zonne-energie wordt opgewekt. In piekuren levert de batterij stroom aan het bedrijf, waardoor de belasting van het net afneemt en het bedrijf ruim binnen de gecontracteerde transportcapaciteit blijft.

Een bedrijfsbatterij biedt meerdere voordelen tegelijk, een combinatie die bekendstaat als “value stacking”: meer onafhankelijkheid van het net en de netbeheerder, een 10% tot 30% lagere energierekening, tot 40% lagere piekkosten en een noodstroomvoorziening bij uitval. Systemen zijn modulair en schaalbaar, van 48 kWh tot enkele MWh.

Eigen opwekking

Bedrijven kunnen hun afname van het net beperken door meer elektriciteit zelf op te wekken, bijvoorbeeld met extra zonnepanelen op het dak. Daarmee verkleinen zij hun blootstelling aan netcongestie en verlagen zij hun elektriciteitskosten. In geval van teruglevercongestie kan het tijdelijk onmogelijk zijn om stroom terug te leveren aan het net en kunnen extra zonnepanelen soms een nieuwe terugleverovereenkomst vereisen; het is raadzaam hierover contact op te nemen met de netbeheerder.

Congestiecontracten

Netbeheerders bieden bedrijven in congestiegebieden de mogelijkheid om een congestiemanagementcontract af te sluiten: de ondernemer spreekt dan af om het verbruik of de teruglevering tijdelijk te beperken op verzoek van de netbeheerder, in ruil voor een financiële vergoeding.

Nadeel is de afhankelijkheid: de netbeheerder bepaalt wanneer het bedrijf moet worden afgeschakeld, wat voor sommige bedrijfsprocessen niet haalbaar is. Voor mkb-bedrijven is dit daarom zelden een op zichzelf staande oplossing, maar het is een interessante aanvulling op batterijopslag, waarbij de batterij voor flexibiliteit zorgt zonder dat het bedrijfsproces hoeft te worden onderbroken.

Beschikbare subsidies

Voor bedrijven die de hierboven beschreven maatregelen willen onderzoeken of implementeren, zijn aanzienlijke financiële regelingen beschikbaar, waaronder subsidies en fiscale stimuleringsmaatregelen.

Commentaar Osborne Clarke

De dringende brief en de politieke reactie daarop maken duidelijk dat het aanpakken van netcongestie gelijktijdig actie op meerdere fronten vergt. Bedrijven die willen uitbreiden en worden geconfronteerd met een geweigerde of vertraagde netaansluiting doen er verstandig aan hun juridische positie en strategische opties in een vroeg stadium in kaart te brengen.

Dit kan onder meer inhouden dat wordt gekeken naar de mogelijkheden van capaciteit-beperkende contracten met de netbeheerder, het gebruik van lokale opslag- en flexibiliteitsoplossingen, cablepooling-structuren, het benutten van bestaande subsidieregelingen zoals de Flex-e-regeling van de RVO en het onderzoeken of het handelen van de netbeheerder in een specifiek geval juridisch kan worden aangevochten.

Wij volgen deze ontwikkelingen op de voet en helpen u graag bij het beoordelen van uw specifieke situatie. Neem hiervoor gerust contact op met uw vaste contactpersoon bij ons kantoor.